Manifest voor de wijkzorg

Dank je wel Hugo Borst. Met het manifest voor de ouderenzorg heb je laten zien dat het kan: meer ruimte voor het verbeteren van de verpleeghuiszorg. Het werd tijd. Nu nog even met ons allen doorpakken in de rest van de zorgwereld van ons geweldige land. De tijd dringt. Signalen dat de kwaliteit van onze gezondheidszorg gevaar loopt stapelen zich op.

Een paar feiten op een rijtje

Nu.nl publiceerde op 9 oktober jongstleden een artikel over de beleving van werkdruk bij verpleegkundigen en verzorgenden. V&VN heeft onderzoek gedaan naar het welbevinden bij hun achterban. Dit geeft een alarmerend beeld:

1.      Drie kwart is overbelast als gevolg van personeelsgebrek waardoor

2.      Veel verpleegkundigen in hun eentje het werk moeten doen dat eigenlijk door twee zou moeten gebeuren

3.      Een aanzienlijk aantal mensen werkt het dubbele aantal contract uren per week en kan met moeite een dag vrij krijgen

4.       62% van de zeventien duizend ondervraagden draait extra diensten

5.      De kwaliteit van zorg en de veiligheid voor de client komen volgens hen in gevaar

6.      Uiteraard heeft dit (negatieve) invloed op het privé leven, waar ook (mantel) zorgtaken voor gezin en familie wachten

7.      Een groot verantwoordelijkheidsgevoel draagt bij aan het verleggen van grenzen die lichamelijke en mentale draagkracht te boven gaan waardoor  

8.      De focus op kerntaken vervaagt waardoor

9.      Structurele overbelasting en ontevredenheid in stand worden gehouden wat leidt tot

10.  Toename van ziekteverzuim.

11.  Ga naar stap 1.

Vicieuze cirkel

En hiermee zien we de mallemolen waarin de zorgsector zich bevindt. Uit onderzoek blijkt dat de kans op een burn-out twee keer groter is bij verpleegkundigen in vergelijking met andere beroepsgroepen. Google op ‘burn-out’ in de zorg en krijg de rillingen van de aantallen mensen die in deze sector op de vluchtstrook tot stilstand komen.

Behalve de reële werkdruk dragen ook de persoonlijkheidskenmerken van deze groep bij aan de stressbeleving. De zonnige kant van deze vaardigheden is de gerichtheid op, en empathie voor de ander. De schaduwkant is het slecht kunnen begrenzen van te hoge eisen door die ander (de cliënt, het team). Met als gevolg dat deze groep te weinig regelruimte ervaart.

En dan zijn we er nog niet. Door vergrijzing van de beroepsgroep stromen nu al meer mensen uit dan er via zij-instromers en afgestudeerden bij komen in het vak.

Waar is de praatpaal gebleven?

Kortom. Als de groep verpleegkundigen de dieselmotor van het land zou zijn en de 10 punten hierboven de signaallampjes op een dashboard... dan ziet iedere leek dat het vehikel dringend  op de vluchtstrook geparkeerd moet, de ANWB gebeld en vervangend vervoer geregeld. Als het echter Mark Ruttes dienstauto zou zijn, was er over een uur een oplossing.

Waarom rijden de verzorgenden en verpleegkundigen dan wél hortend en stomend door tot de rook onder ónze motorkap  uit komt? Juist. Wij laten de patiënten en cliënten liever niet vallen en dat siert ons. We vallen nog liever zelf om. Omdat dat niet de bedoeling kan zijn stellen wij het volgende voor:

 Groot onderhoud:

1. Werkdruk verlagen. Vergroot de regelmogelijkheden voor zorgprofessionals in de uitvoering. Dat kan o.a. door hen zelf te laten bepalen welke nieuwe patiënten en cliënten nog in kunnen stromen. Door lusten en lasten in roosters zodanig te regelen dat er volledige consensus in het team is. Leidinggevenden ondersteunen dit proces. Ze bepalen niet of niet meer. Honoreer bereikbare diensten als beschikbare dienst en erken dat deze taak een bezetting van de vrijheid van een medewerker inhoudt.
2. Maak het weer aantrekkelijk voor jonge mensen om in de zorg te werken. Beloon medewerkers die grotere contracten willen werken, of nodig hebben om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien. Deze medewerkers zullen in sommige sectoren minder productief kunnen zijn. Los dit op door hen zinvolle taken te laten doen binnen hun eigen organisatie.
3. Financiering. Zorgverzekeraars leggen doelmatigheidseisen op aan zorgorganisaties en belonen deze met hogere uurtarieven wanneer er meer cliënten binnen hetzelfde zorg uren volume geholpen worden. Stop met de race naar de bodem op deze manier. Erken dat in sommige regio's meer ouderen wonen die (zeer) complexe zorg thuis behoeven, die veel meer tijd vraagt.
4. Duurzame inzetbaarheid verbeteren. Geef financiële ruimte aan zorgteams zodat zij een collega kunnen laten specialiseren tot arbocoach. Hiermee kunnen gezond werken en het verlagen van uitval door overbelasting weer in de invloedssfeer van het team komen. Directe collega's zien als eerste wanneer het niet goed met een collega gaat.
5. Sociale veiligheid verbeteren. Geef hulpverleners de stopknop in handen zodat zij een bedreigende of grensoverschrijdende zorgsituatie direct kunnen verlaten, zonder dat zij bang hoeven te zijn voor represailles vanuit hun werkgever. Maak vertrouwenspersonen zichtbaar en benaderbaar.
6.  Persoonlijke effectiviteit trainen. Maak ruimte voor ontwikkeling van communicatieve vaardigheden waardoor mensen in de zorg kunnen ervaren dat zij invloed op hun werkbeleving hebben. Denk aan het trainen van feedback geven en ontvangen, assertiviteit, zelfbewustzijn in relatie tot overbelasting.
7. Roeping? Onder andere de wijkverpleging, worstelt met de beperkte middelen die het kabinet en de zorgverzekeraars beschikbaar stellen. Politici en beslissers kom gerust eens een weekje meelopen in de praktijk. U zult zien wat het betekent om in hoog complexe zorgsituaties te werken en hoe waardevol en tegelijkertijd hoe ondergewaardeerd dit werk is. Bereid u voor op gênante situaties. Want dat is het als u voor een dubbeltje op de eerste rang komt zitten.

De zusters en broeders van weleer werden geroepen door God. Onze moderne zorg wordt gedaan door professionals die vol passie zitten en tegelijkertijd met schrijnende personeelstekorten moeten zien te dealen. 

Helaas is dit geen volledig en gegarandeerd recept voor verbetering. Een toezegging van het kabinet om serieus werk te maken van deze verbeterpunten, en dat ook direct omzetten in actie zou een goede eerste stap zijn om het vertrouwen van Zorgend Nederland in de gewenste richting te krijgen.
Het is namelijk zo dat de actiebereidheidsmotor op stoom aan het komen is. Er wordt nagedacht over het creëren van urgentie waar niemand omheen kan. Stelt u zich eens voor dat we aan mantelzorgers zouden vragen om verlof op te nemen, omdat de zorgsector voor een grote beurt in revisie moet…..

Goede stakers zijn de verpleegkundigen en verzorgenden nooit geweest. Ze gingen altijd voor die ander. Maar er broeit iets onder het oppervlak dat dankzij sociale media zo maar eens op kan vlammen tot een heilig vuur.
Laat duidelijk zijn dat wij van nature samenwerkers zijn. We willen geen alles verzengende brand in zorgland. We willen een realistische en haalbare oplossing voor de oververhitte en schaduwzijde van onze sector.