Wat Donald Trump, Vladimir Poetin en Viktor Orbán begrijpen over je hersenen (en jij over 10 minuten ook)
Dit is een integrale vertaling van een artikel dat in Politico is verschenen. Alleen de vette tussenkoppen heb ik zelf aangebracht voor de leesbaarheid. (Politico is een actieve Amerikaanse nieuwsbron die weinig vooringenomenheid toont. Maw objectiviteit, kwaliteit en meerdere perspectieven zijn voor Politico kernwaarden)
Waarom geloven sommige mensen die Trump steunen ook in complottheorieën? Daar is een wetenschappelijke verklaring voor.
Door Marcel Danesi (Politico)
07/30/2023
Marcel Danesi is hoogleraar semiotiek en linguïstische antropologie aan de Universiteit van Toronto. Hij is de auteur van het recente boek Politics, Lies and Conspiracy Theories: Een cognitief linguïstisch perspectief.
Waarom geloven mensen de leugens van sommige politici, zelfs als bewezen is dat ze niet waar zijn? En waarom verkondigen zo veel van dezelfde mensen samenzweringstheorieën?
Liegen en complotdenken: ze zijn broer en zus.
Liegen en complotdenken lijken misschien twee verschillende problemen, maar ze blijken met elkaar samen te hangen. Ik bestudeer politieke retoriek en heb geprobeerd te begrijpen hoe populistische politici taal gebruiken om een sekte-achtige aanhang te ontwikkelen, naties te verdelen, cultuuroorlogen te creëren en haat te zaaien. Dit patroon gaat terug tot de oudheid en is vandaag de dag te zien bij leiders als voormalig president Donald Trump, Viktor Orbán uit Hongarije en Vladimir Poetin uit Rusland. Deze leiders zijn in staat om met woorden en toespraken mensen in zo'n emotionele storm te jagen dat ze dingen gaan doen als marcheren op de zetel van het Congres of een buurland binnenvallen.
Agressie als voedingsbodem
Wat dit soort toespraken verontrustend maakt, is dat ze niet alleen emoties zoals agressie kunnen manipuleren; politici kunnen retoriek ook gebruiken om de gedachten en overtuigingen van het publiek te beïnvloeden en leugens en samenzweringstheorieën te verspreiden. Die leugens en samenzweringstheorieën zijn hardnekkig bestand tegen tegenwerkende feiten en kunnen verdeeldheid zaaien die hun eigen samenlevingen destabiliseren.
Mijn onderzoek analyseert echte toespraken van politici uit heden en verleden, waaronder die van Trump, Orbán en Poetin, met behulp van cognitieve linguïstiek - een tak van de linguïstiek die de relatie tussen taal en de geest onderzoekt. Wat ik heb gevonden is dat toespraken van dictators en autocraten door de geschiedenis heen één ding gemeen hebben: ze gebruiken ontmenselijkende metaforen om haat tegen anderen te zaaien en te verspreiden.
Mensen ontmenselijken is een eeuwenoude truc
Het is goed gedocumenteerd dat bijvoorbeeld woorden als "reptielen" en "parasieten" werden gebruikt door het Nazi-regime om buitenstaanders en minderheden te vergelijken met dieren. Sterke mannen hebben door de geschiedenis heen naar bepaalde sociale groepen verwezen als "ratten" of "ongedierte" of "een plaag". En het is effectief ongeacht of de mensen die deze taal horen aanleg hebben om extreme conclusies te trekken. Als iemand eenmaal is afgestemd op deze metaforen, veranderen zijn hersenen op een manier die hem meer geneigd maakt om grotere leugens te geloven, zelfs samenzweringstheorieën.
Deze metaforen maken deel uit van een cognitief proces dat sommige mensen in dit soort denken verstrikt, terwijl anderen er niet door beïnvloed worden. Dit is hoe het werkt.
De eerste stap om de gedachten van het publiek te manipuleren, of eigenlijk de eerste voorwaarde, is dat luisteraars in de juiste emotionele staat moeten zijn.
Onzekerheid en angst zijn de 'zwakke' plekken
Om in te breken in de hoofden van het publiek moeten mensen angst of onzekerheid voelen. Dat kan veroorzaakt worden door economische instabiliteit of bestaande culturele vooroordelen, maar de emotionele basis is angst. De hersenen zijn ontworpen om op verschillende manieren te reageren op angst, met eigen ingebouwde verdedigingsmechanismen die chemische stoffen produceren in het reactiepatroon, zoals cortisol en adrenaline. Deze chemische reacties, die rechtstreeks langs onze logische hersenen naar onze vecht-of-vluchtreacties zenden, worden ook geactiveerd door vormen van taal die angst inboezemen, hetzij direct (zoals in een vocale bedreiging) of, meer verraderlijk, door verdraaide feiten die angsten wegnemen door leugens en bedrieglijke verklaringen.
In deze staat zijn ontmenselijkende metaforen erg effectief. Mijn onderzoek toont aan dat deze taal bestaande circuits in de hersenen aanboort en "aanzet" die belangrijke en saillante beelden en ideeën met elkaar verbinden. In feite omzeilen metaforen hogere cognitieve redeneercentra om verbanden te leggen die mogelijk geen basis hebben in de werkelijkheid. En als dat gebeurt, is het minder waarschijnlijk dat iemand de leugen opmerkt, omdat het goed "voelt".
Herhalen, herhalen, herhalen
Dit patroon wordt effectiever naarmate het vaker wordt gebruikt. Uit onderzoek blijkt dat hoe meer deze circuits worden geactiveerd, hoe meer ze vastgeroest raken, totdat het bijna onmogelijk wordt om ze uit te schakelen. Wat dit betekent is dat dit herhaalde gebruik van ontmenselijkende metaforen ongelooflijk krachtig is voor de hersenen die ze al willen horen, omdat ze hun gedachten sturen, waardoor het makkelijk wordt om je op bepaalde dingen te concentreren en andere te negeren.
Hetzelfde geldt voor samenzweringstheorieën. Neurowetenschappelijk onderzoek toont aan dat mensen die erin geloven meer rigide neurale paden ontwikkelen, wat betekent dat ze het moeilijk vinden om situaties te heroverwegen als dit denkpatroon eenmaal is vastgesteld.
Dit betekent ook dat als iemand al vatbaarder is voor het geloven van leugens in de vorm van ontmenselijkende metaforen en diezelfde persoon stuit op een grote leugen of een samenzweringstheorie die in dat platgetreden neurale pad past, hij of zij eerder geneigd zal zijn om het te geloven en erdoor beïnvloed te worden.
Dit is hoe taal die misschien onschuldig en overdreven lijkt, uiteindelijk letterlijk de manier waarop mensen denken verandert. En als ze eenmaal anders denken, kunnen ze handelen op een manier die ze eerder misschien niet deden.
Haatzaaien, haatzaaien, haatzaaien
Met de opkomst van populistische en extreemrechtse politieke bewegingen in de jaren 2010 heeft het gebruik van ontmenselijkende metaforen om haat te zaaien tegen buitenlanders of mensen die op de een of andere manier anders zijn, zich wereldwijd verspreid.
In 2016, tijdens een door de staat georkestreerde publieke campagne tegen vluchtelingen en migranten in Hongarije, karakteriseerde Orbán hen als "vergif". In augustus 2017, toen groepen blanke supremacisten aankwamen in de universiteitsstad Charlottesville, Va., om deel te nemen aan een "Unite the Right" rally, gebruikten de demonstranten zowel dierlijke als vuile metaforen toen ze beweerden dat ze vochten tegen de "parasitaire klasse van anti-blank ongedierte" en de "anti-blanke, anti-Amerikaanse vuiligheid".
Ontmenselijkende metaforen
Poetins etikettering van het Oekraïense leiderschap als "nazi" valt in deze categorie, een krachtige laster tegen de Joodse leider Zelensky, die Poetin een "schande voor het Joodse volk" noemde. Het is veelzeggend dat hij dit naast ontmenselijkende taalgebruik gebruikt om de invasie van Oekraïne te rechtvaardigen, door te beweren dat het een missie in "denazificatie" is, waarbij Oekraïne door insinuaties wordt ontdaan van zijn "nazi-vuil". Het gebruik van de "vuil" en "vuiligheid" metafoor, gekoppeld aan de historisch geladen terminologie, is een overtuigend taalkundig hulpmiddel.
Deze ontmenselijkende metaforen zijn consequent gebruikt om de neurale paden van angstige of bange mensen aan te boren die klaar staan om te geloven. Dit verklaart waarom zoveel Trump aanhangers beïnvloed werden door de QAnon samenzweringsbedrog in de aanloop naar de presidentsverkiezingen van 2020. Trump's "Grote Leugen" verwijst naar de valse bewering dat de verkiezingen "gemanipuleerd" waren en "van hem gestolen" door massale verkiezingsfraude - ook al is die bewering herhaaldelijk ontkracht.
Het is veelzeggend dat Trump zijn Grote Leugen ook ondersteunde met hetzelfde patroon van samenzweringstheorieën en nepnieuws dat werd gemeld in extreemrechtse sociale media, zoals QAnon, dat Trump-aanhangers aanzette tot een aanval op het Amerikaanse Capitool op 6 januari 2021. Dit aanhoudende gebruik van de centrale metafoor van een cabal van satanische, kannibalistische misbruikers van kinderen die samenzweren tegen Trump zal gemakkelijk passen in de vastgeroeste neurale paden van iemand die al bereid is om te geloven.
Train je brein door kritisch te zijn
Het lastige van dit alles is dat sommige mensen gevoeliger zijn voor dit soort retorische manipulatie dan anderen. Dit heeft te maken met kritisch denken en hersentraining. Als iemand wil of moet geloven, dan werkt de taal manipulatief en worden er neurale paden aangelegd. Als we niet angstig zijn of de neiging hebben om te geloven, dan hebben onze hersenen mechanismen om ons te waarschuwen voor het bedrog. Simpel gezegd - als we voortdurend kritisch zijn over leugens, zijn onze hersenen beter getraind om ze op te merken.
Leugens worden een fuik: ontsnappen wordt lastig
Helaas toont onderzoek naar deze hersenbedrading ook aan dat als mensen eenmaal beginnen te geloven in leugens, ze waarschijnlijk niet meer van gedachten zullen veranderen, zelfs niet als ze geconfronteerd worden met bewijs dat hun overtuigingen tegenspreekt. Het is een vorm van hersenspoeling. Als de hersenen eenmaal een platgetreden pad van geloven in bedrog hebben uitgeslepen, is het nog moeilijker om van dat pad af te stappen - en zo worden fanatici geboren. In plaats daarvan gaan deze mensen op zoek naar informatie die hun overtuigingen bevestigt, vermijden ze alles wat daarmee in strijd is of draaien ze zelfs de tegenstrijdige informatie om, zodat het in hun overtuigingen past.
Overtuigingen
Mensen met een sterke overtuiging zullen het moeilijk hebben om van gedachten te veranderen, gezien de manier waarop een leugen in het brein verankerd raakt. Er zijn wetenschappers en geleerden die nog steeds de beste middelen en trucs bestuderen om leugens te bestrijden met een combinatie van hersentraining en taalbewustzijn.
Het goede nieuws is..
Maar niet alle hoop is verloren. De geschiedenis heeft aangetoond dat ontwrichtende gebeurtenissen - zoals het omverwerpen van een regime of het verliezen van een oorlog - een nieuw perspectief kunnen afdwingen en dat de hersenen in staat zijn om opnieuw te kalibreren. Het is dus in ieder geval mogelijk om dit patroon te veranderen. Zodra de kritische geest wordt ingeschakeld, weg van de waanzin van angst en manipulatie, kan de leugen duidelijk worden. Dit is het opbeurende morele verhaal dat we uit de geschiedenis kunnen halen - alle grote leugenaars, van dictators tot autocraten, werden uiteindelijk verslagen door de waarheid, die uiteindelijk zal zegevieren.
Maar het slechte nieuws is...
Maar het slechte nieuws is dat je dat soort verstoring nodig hebt. Zonder deze schokkende gebeurtenissen om een dosis realiteit te brengen, is het onwaarschijnlijk dat mensen met sterke overtuigingen ooit van gedachten zullen veranderen - iets wat de alleenheerser ten goede komt en hun samenleving in gevaar brengt.
Reacties
Een reactie posten